Czytelnia

Agnieszka Lee

tel. 881 400 888
Umów się online

Znaczenie systemów antyoksydacji

Podczas tlenowych przemian metabolicznych zachodzących w organizmie człowieka powstają reaktywne cząstki chemiczne zwane wolnymi rodnikami.

Pod względem budowy chemicznej są to atomy, cząsteczki lub jony posiadające na zewnętrznej orbicie wolny, niesparowany elektron. Wolne rodniki mają zdolność atakowania wielu substancji i składników organizmu. Obiektem ataków w organizmie człowieka są, między innymi takie związki jak:

  • białka,
  • DNA,
  • nienasycone kwasy tłuszczowe,
  • polisachardy,
  • lipidy krwi

Wolne rodniki mogą również pochodzić z zewnątrz ze skażonego powietrza, dymu z papierosów, występują w zjonizowanym powietrzu, wysoko przetworzonej lub zepsutej żywności, lekach itp. Wolne rodniki tworzą się w wielu produktach spożywczych jak: wyroby cukiernicze o długich terminach przydatności do spożycia, produkty mięsne i roślinne. W produktach smażonych lub długo przechowywanych, tłuszcze ulegają szybkiemu utlenieniu i pokarmy te zawierają bardzo dużo wolnych rodników. Spożycie takich pokarmów jak chipsy, frytki, krakersy, ciastka, sosy sałatkowe itp. jest w Polsce powszechne, zwłaszcza wśród młodzieży i staje się niebezpiecznym dla zdrowia przyzwyczajeniem żywieniowym. Nadmierna aktywność wolnych rodników w organizmie koreluje ze zwiększoną zapadalnością na wiele niebezpiecznych chorób, w szczególności na choroby układu krążenia oraz nowotwory, a także odpowiada za przedwczesny proces starzenia się organizmu. Sprawnie funkcjonujący ustrój człowieka dysponuje tzw. systemami antyoksydacyjnymi, które zapewniają równowagę między powstawaniem wolnych rodników a ich unieszkodliwianiem. Wielu autorów klasyfikuje te systemy jako enzymatyczne i nieenzymatyczne. Do pierwszej grupy zaliczane są enzymy: dysmutaza ponadtlenkowa, peroksydaza glutationowa oraz katalaza, a wśród pozostałych antyoksydantów na uwagę zasługują: witamina E, koenzym Q10, beta-karoten, likopen, glutation, kwas moczowy, flawonoidy, białka. W obrębie obu tych grup znajdują się zarówno związki syntetyzowane przez organizm jak i dostarczane wraz z pożywieniem, stąd ogromną rolę w zapewnieniu ochrony organizmu może odgrywać sposób odżywiania się. Podjęcie pracy mięśniowej, szczególnie o charakterze wytrzymałościowym zwiększa pobieranie tlenu przez organizm, co w efekcie prowadzi do wzrostu produkcji wolnych rodników. Jednak intensywność tego procesu zależy od charakteru wysiłku. W przypadku rozsądnego i dobrze zaplanowanego treningu zdrowotnego, organizm pobudzany jest do rozbudowy własnych systemów antyoksydacyjnych, tak, że mimo wzrostu produkcji wolnych rodników, jest on bardzo skutecznie chroniony.

Sytuacja ta jednak zmienia się w przypadku sportowców wyczynowych, gdzie mamy do czynienia z bardzo częstym i intensywnym wysiłkiem. Wówczas naturalny system obrony może okazać się niewystarczający. W wyniku częstego narażania organizmu na intensywne pochłanianie tlenu dochodzi do zachwiania równowagi pomiędzy produkcją wolnych rodników tlenowych a ich likwidacją, co określa się mianem „szoku tlenowego”. Nadmiernie aktywne cząstki chemiczne niszczą enzymy, błony komórkowe, zakłócają procesy transportu, powodują uszkodzenia DNA. W efekcie, może dochodzić nie tylko do spadku wydolności, ale także pogorszenia stanu zdrowia.

Produkcja wolnych rodników wzrasta w szczególności w warunkach intensywnego pochłaniania tlenu, zatem na ich działanie w największym stopniu narażeni są sportowcy uczestniczący w wysiłkach o charakterze tlenowym (kolarze, biegacze). Należy jednak mieć na uwadze, że stres oksydacyjny może dotyczyć także zawodników dyscyplin sportowych związanych z wysiłkami o charakterze beztlenowym. W przypadku sportowców trenujących szybkość i wytrzymałość siłową, gdzie w organizmie dominują przemiany anaerobowe, reakcje wolnorodnikowe nasilają się tuż po zakończeniu wysiłku, kiedy organizm uruchamia intensywny proces spłaty długu tlenowego. Jak wynika z badań, również treningi o charakterze siłowym mogą wpływać na generowanie wolnych rodników, szczególnie w okresie powysiłkowym, kiedy zachodzi proces intensywnej odbudowy i regeneracji organizmu. Zwracanie uwagi na ochronę antyoksydacyjną organizmu wydaje się, więc zasadne bez względu na rodzaj uprawianej dyscypliny sportowej.

Jednym z podstawowym elementów wspomagania organizmu jest zapewnienie odpowiedniej podaży składników żywieniowym o tzw. działaniu antyutleniającym. W celu zmniejszenia stresu oksydacyjnego wywołanego wysiłkiem, a także zwiększenia możliwości obronnych organizmu, dieta musi uwzględniać odpowiednią podaż witamin: E,C, beta-karotenu, a także składników mineralnych takich jak selen, cynk, miedź. Ważną rolę może odgrywać koenzym Q10, kwas alfa-liponowy oraz flawonoidy roślinne. Związki te mogą wpływać bezpośrednio na proces neutralizacji wolnych rodników, jak też w sposób pośredni wspomagać naturalne systemy antyoksydacyjne w organizmie.

autor: dr Dariusz Szukała

źródło: fitdietetyk.pl

Witamina E

Zaliczana jest do najpopularniejszych witamin o działaniu antyoksydacyjnym.

czytaj więcej

Zielona herbata

Ekstrakt z zielonej herbaty jest bogatym źródłem naturalnych substancji polifenolowych, wśród których najważniejszą rolę odgrywają katechiny.

czytaj więcej